Żywica – zapomniany antyseptyk

Spacerując po lesie okrytym jeszcze zimową aurą dobiegł mnie intensywny zapach żywicy – prawdziwy zapach lasu pomyślałam. Nabrałam odrobinę aromatycznego opatrunku ze zranionej gałęzi świerka i zaciągnęłam się zniewalającym zapachem. Wiedziałam już że to popołudnie spędzę produktywnie – tworząc wspaniały drzewny antyseptyk.CIMG8530

Dlaczego żywica ma tak wyjątkowe właściwości?

Dzięki zawartości związków czynnych m.in. takich jak α- i β-pinen, limonen i borneol ma działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne [2, 3].

Dla przykładu z sosny uzyskujemy surowiec farmakognostyczny znany pod nazwą Balsamum Pini silvestris lub Terebinthina communis z której przez destylację i rektyfikację otrzymuje się olejek terpentynowy – Oleum Terebinthinae [1]. Związki czynne zawarte w olejku sosnowym i świerkowym wykazują szerokie spektrum aktywności przeciwbakteryjnej (m.in. szczepy oporne MRSA oraz VRE), działają również przeciwgrzybiczo [4,5,7].

Działanie żywicy zależy od rodzaju drzewa iglastego z jakiego ją pozyskujemy, najważniejszymi gatunkami są: świerk, sosna oraz jodła. Właściwości żywicy były wykorzystywane od wieków w medycynie ludowej. Tradycyjny antyseptyk jest wykorzystywany również współcześnie, a jego skuteczność w leczeniu ran pooperacyjnych i owrzodzeń została udowodniona w badaniach klinicznych przeprowadzonych w 2008 r. Stosowanie maści z żywicy świerkowej powodowało wyleczenie ran u 92% pacjentów grupy badanej, dla porównania tylko 44% pacjentów z grupy kontrolnej leczonej opatrunkiem hydrokoloidowym zawierającym carboksymetylocelulozę uzyskało poprawę [6]. Również w pilotażowym badaniu przeprowadzonym w 2012 roku na grupie 23 pacjentów z niegojącymi się ranami pooperacyjnymi wykazano wysoką skuteczność maści z żywicy. Gojące właściwości żywicy wynikają z jej działania przeciwbakteryjnego i przeciwgrzybiczego. Związki w niej zawarte skutecznie zwalczają mikroorganizmy, które zakażając rany utrudniają ich gojenie [7].

Nie byłabym sobą gdybym nie zadała pytania o stężenie aktywne klinicznie.
Ile żywicy w maści lub nalewce jest potrzebne do efektywnego zwalczenia infekcji? odpowiedz nie jest prosta. Niewiele badań podaje stężenie żywicy w stosowanych maściach. W publikacji wydanej w 2013 r przez Szpital Uniwersytecki w Helsinkach możemy znaleźć informację, że stężenie żywicy w granicach 0,2 – 1,0 % wykazuje działanie przeciwbakteryjne, natomiast by uzyskać silne działanie przeciwgrzybicze należy zastosować maści o stężeniu 10-20%. W większości cytowanych badań klinicznych stosowano 10% maść z żywicy [8].

Nalewka, olej, maść z żywicy – zastosowanie

CIMG8540

Nalewka z żywicy

Zastosowania żywicy możemy domyśleć się już podczas jej zbierania, widzimy, że drzewo wytwarza ją w miejscach uszkodzonych, aby się chronić przed wnikaniem bakterii i grzybów do całej rośliny.

Za względu na właściwości przeciwbakteryjne żywica ma przede wszystkim zastosowanie w zwalczaniu zakażeń różnego pochodzenia. Nalewki można użyć przy zakażeniach skóry, jednak ze względu na wysokie stężenie etanolu nie należy jej stosować na otwarte rany. Dobrze sprawdza się przy drobnych ropnych zakażeniach skóry, przyspiesza gojenie ran – tak jak goi „rany” i zapobiega wnikaniu bakterii przez uszkodzone tkanki drzewa.

Ponadto dzięki związkom lotnym, które również maja właściwości przeciwbakteryjne żywica może być wykorzystana w inhalacji przy zakażeniach górnych i dolnych dróg oddechowych, jej aromat wspaniale oczyszcza zatoki i gardło. Rozcieńczona wodą sprawdza się także w niektórych chorobach przyzębia, np. przy zapaleniu dziąseł. Wacik zwilżony w rozcieńczonej nalewce należy przykładać kilka razy dziennie do zmienionych chorobowo miejsc. Podobnie jak wcześniej, nie należy stosować nierozcieńczonej nalewki na uszkodzone błony śluzowe jamy ustnej. Nalewka rozcieńczona z wodą będzie też doskonałą płukanką do jamy ustnej i gardła. Maść lub olej mogą być stosowane na większe partie skóry, także otwarte rany lub owrzodzenia.

Jak przygotować wyciąg z żywicy? To bardzo proste, potrzebujesz trzech składników:

  1. Las
  2. Rękawice ogrodnicze, nóż, słoik
  3. Etanol 96*
  4. Pierwszym i najważniejszym punktem programu jest miejsce z którego pobierzesz surowiec, ja zbierałam swoją żywicę w młodym świerkowym lasku. Najczęściej spotykamy żywicę na uszkodzonych częściach drzew dlatego najłatwiej znaleźć żywicę na niższych drzewach, które mają nisko umieszczone gałęzie. Zdarza się też, że na korze większych drzew znajdziemy ujście kanału żywicznego z którego możemy pozyskać żywicę.
CIMG8538

Zebrana żywica

Zima i wczesna wiosna to odpowiednie okresy do zbierania żywicy, ponieważ w niskich temperaturach żywica jest twarda i krucha. Dzięki temu łatwiej ją oddzielić od drewna. W lecie będzie ona bardziej płynna i lepka, ale jeśli znajdziemy „dorodne źródło” jesteśmy w stanie pozyskać żywicę również latem.

  1. Jeśli już znajdziemy drzewa bogate w żywice to pozostaje nam tylko zebrać ją odłamując od drzewa ręcznie lub używając noża.
  2. Zebrana żywica jest najczęściej zanieczyszczona kawałkami drewna i kory, aby ja oczyścić należy przełożyć ja do słoika i zalać etanolem 96* który rozpuści żywice, dzięki temu będziemy mogli oddzielić płynny wyciąg od zanieczyszczeń, dodatkowo rozpuszczona w etanolu żywica jest łatwiejsza do użycia.
  3. Aby uzyskać 10%-owy roztwór ważymy nasz surowiec przy pomocy wagi kuchennej, mnożymy otrzymaną wartość przez 10 i otrzymujemy ilość etanolu jaką powinniśmy zalać żywice. np. mając 8 g żywicy należy dodać 80 g etanolu aby uzyskać nalewkę o stężeniu 10%.
  4. Codziennie należy wstrząsać słoiczkiem aby przyspieszyć rozpuszczanie żywicy, proces ten może trwać kilkanaście dni.
  5. Gdy żywica ulegnie rozpuszczeniu należy ją przesączyć przez gazę lub gęste sitko tak, by pozbyć się widocznych zanieczyszczeń.
  6. Gotową nalewkę przechowujemy szczelnie zamkniętą w chłodnym miejscu bez dostępu bezpośredniego światła słonecznego. Odpowiednio przechowywana jest trwała kilka lat.

Olej z żywicy

Przygotowujemy go podobnie do nalewki. Zebrany surowiec, zalewamy wybranym olejem i wstrząsamy co jakiś czas by przyspieszy proces rozpuszczania. Po kilku tygodniach kiedy kawałki żywicy się rozpuszczą oddzielamy olej od widocznych zanieczyszczeń przez sączenie na sitku. Aby uzyskać stężenie 10%-owe postępujemy j.w. Z oleju możemy także przygotować maść przez dodatek rozpuszczonego wosku pszczelego w ilości 15-20 g na 150 g oliwy.

Mam nadzieje że wykorzystacie sprzyjające warunki i wybierzecie się na małe łowy do lasu po swoją nalewkę, olej lub maść z żywicy.

Bibliografia:

  1. Ożarowski, W. Jaroniewski Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987.
  2. Wang, P. Chen, K. Yao i wsp. Robust antimicrobial compounds and polymers derived from natural resin acids. JChem. Commun., 2012,48, 916-918.
  3. Savluchinske-Feio , M.J.M. Curto, B. Gigante, J. Carlos Roseiro. Antimicrobial activity of resin acid derivatives, Applied Microbiology and Biotechnology, 2006, 72, 430-436.
  4. Himejima, K. R. Hobson, T. Otsuka, Antimicrobial terpenes from oleoresin of ponderosa pine treePinus ponderosa: A defense mechanism against microbial invasion. Journal of Chemical Ecology, 1992, 18, 1809-1818.
  5. E. Nikitina, V. A. Startseva, I. A. Vakulenko, Synthesis and antifungal activity of compounds of the pinane series, Pharmaceutical Chemistry Journal, 2009, 43:251.
  6. Sipponen1, J.J. Jokinen2, P. Sipponen, Beneficial effect of resin salve in treatment of severe pressure ulcers: a prospective, randomized and controlled multicentre trial, 2008, British Journal of Dermatology, 158, 1055–1062.
  7. Sipponen, O. Kuokkanen, R. Tiihonen, Natural coniferous resin salve used to treat complicated surgical wounds: pilot clinical trial on healing and costs, 2012, International Journal of Dermatology, 51, 726–732.
  8. Sipponen, Coniferous resin salve, ancient and effective treatment for chronic wounds –laboratory and clinical studiem, 2013, Department of Orthopedics and Traumatology Helsinki University Hospital, University of Helsinki.

2 comments for “Żywica – zapomniany antyseptyk

  1. Anna Słomczyńska
    16 sierpnia 2016 at 09:36

    Witam, Pani Anno,z przyjemnością czytam pani komentarze, jestem producentką programu „Maja w ogrodzie” z TVN i mam propozycję wystepu w naszym programie – temat zywice.

    • Annie
      23 sierpnia 2016 at 22:53

      Dziękuję, myślę że temat żywic będzie ciekawą propozycją dla widzów programu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *